IŞİD ve Mülteci Trajedisi Gölgesinde Libya’da Siyasi Uzlaşı

Geçen günlerde; Libya’da süren çatışmaları, iki hükümetin tanınma yarışını gölgede bırakacak gelişmeler ülke sınırları içerisinde yaşandı. IŞİD, 30 Etiyopyalıyı katletti. Libya’dan gemilerle Avrupa’ya ulaşmak isteyen kaçak göçmenler ise hayatlarını kaybetti.

Bu iki sorun, Libya’daki siyasi sürecin ve istikrarsızlığın ulaşabileceği boyut açısından çeşitli veriler ortaya koymaktadır. Sorunların ana kaynağı Libya’daki mevcut siyasi tablodan bağımsızdır, Libya dışında bulunabilir fakat ülkedeki kaos olarak da adlandırabilecek siyasi istikrarsızlık ve şiddet döngüsü IŞİD’in varlığını ve saldırı düzenleyebilmesini, insan kaçakçılığını tetikleyebilmektedir.

Çözümde ise sorumluluk Libya’nın yanında hatta Libya’dan daha fazla bölge ülkelerine ve AB başta olmak üzere uluslararası kesime düşmektedir. Başka bir deyişle göçü tetikleyen ana sebeplerle, yasadışı göç ile mücadele edilmedikçe ve sınırlar kontrol altına alınmadıkça Libya çıkışlı Akdeniz’deki trajedilerin devam edeceği düşünülmektedir. Libya’yı Avrupa’ya geçişte kullanan göçmenlerin çoğunluğu, Sahraaltı Afrika’dan gelmektedir. Bahse konu ülkelerdeki güç-yetki paylaşımı, gelir ve kaynak dağılımı gibi konularda görülen sıkıntılar; çatışmalar ve yaşam standartlarının düşüklüğü göçü tetikleyen ana nedenler arasında gösterilebilir.  Bu sorunlara çözüm bulmak kapsamlı sürecin ilk aşaması olarak değerlendirilebilir. AB’nin aynı zamanda Akdeniz’deki insan kaçakçılığı ile mücadelesi olmak üzere önemli rolü olmaktadır. Zaten kurtarma operasyonlarına son verilmesinin can kayıplarındaki artışın en önemli nedeni olduğu belirtilmektedir. Sömürgeciliğin kıtadaki olumsuz etkisinin bugün hâlâ devam ettiği düşünüldüğünde de Avrupa’nın Afrika’ya olan borcunun tahminden daha fazla olduğu söylenebilir. İtalyan kaynakları Akdeniz’i geçmek isteyen 1 milyona yakın göçmenin Libya’da olduğunu açıklamıştır. Rakamın gösterdiği üzere kapsamlı adımlar atılmadıkça Libya kaynaklı veya Libya geçişli trajedilerin yaşanması kuvvetle muhtemeldir. Libya içerisindeki ve bölgedeki güç boşluğundan IŞİD yaralanmakta; silah ve üye bulmaya,  saldırılarına devam edebilmektedir.

Libya’daki mevcut tablonun, IŞİD ve mülteci sorunlarıyla bağlantısı hem olumlu hem de olumsuz noktaları içermektedir. Bu sorunlarla mücadelede ilerleme kaydedilebilmesi için Tobruk ve Trablus “hükümetleri” arasında uzlaşmanın ne kadar önemli olduğu bir kez daha anlaşılmıştır. AB’nin mülteci trajedisinde rolü ve sorumluluğu Libya’daki sürece yeniden dâhil olabileceği ihtimalini doğurmuştur. Trablus-Tobruk “hükümetlerince” ise tanınma rekabetinde kullanılabilecek bir gelişme olarak yorumlanmıştır. Örneğin Libyalı yetkililer kaçakçılara karşı mücadelenin askerî boyutuna karşı çıkmakta ve bu alanda AB ile işbirliğine uzak durmaktadır. General Haftar, konu ile ilgili Libya’nın meşru yönetimine danışılmadığına, askerî seçeneğin çözüm getirmeyeceğine ve Libya’da kapsamlı bir çözüme ihtiyaç duyulduğuna dikkat çekmiştir. Ayrıca BM müzakere masasında rakip tarafın aleyhine bir koz olarak kullanılabilir. Silah ambargosunun kaldırılması talebi daha yüksek sesle dile getirilebilir.

Öte yandan Libya’daki rakip taraflar arasında ve BM liderliğinde yürütülen görüşmelerde hâlâ somut bir sonuca ulaşılamamıştır. Farklı gündemler bulunmaktadır. Silah ambargosunun özellikle de orduya yönelik ambargonun kalkması farklı taraflarca istenmektedir. Böylelikle uzlaşma kapsamında askerî alana mı yoksa siyasi alana mı öncelik verileceği konusunda da tartışma yaşanmaktadır.  Ulusal Genel Kongre’nin görüşmelere katılması, silahlı grupların doğrudan görüşmelere başlamasının hedeflenmesi ise önemli gelişmelerdir fakat 2011’den bu yana yönetimdeki bölgesel, etnik ve kabile farklılıklarının ve buna göre değişen/çelişen çıkarların önüne geçilememiştir. Bu durum akıllara tarafların farklı gündemleri olduğunu, verilen tavizlerin dengelenmesinde zorluk yaşandığını düşündürtmektedir. Örneğin Kaddafi dönemi siyasi isimlerinin süreçteki rolünün veya federalizmin idari sistem olarak belirlenmesinin anlaşmazlık yaratan maddeler arasında olduğu yorumları yapılabilmektedir.

Sonuç olarak, IŞİD ve göçmen trajedisi Libya’daki siyasi istikrarsızlığın, anlaşmazlığın kolaylıkla bölgesel ve uluslararası alana kayabileceğini göstermektedir. Ülkedeki iki “hükümetin”, milis grupların birbirinden farklı gündemlerini bırakmaya ne kadar hazır olduğu ise BM arabuluculuğundaki doğrudan ve dolaylı görüşmelerde anlaşılabilir. Libya; maruz kaldığı iç, bölgesel ve uluslararası sorunlara rağmen kimi insanlarca bir umut kapısı olarak da görülmektedir. IŞİD’in katlettiği Kıptîler, işe sahip oldukları için canlarını kaybetme pahasına Libya’da bulunmakta idi. Mülteciler ya da yasa dışı göçmenler Avrupa’ya açılan bir umut kapısı olarak ülkeyi görmektedir.

Bu çalışmayla ilgili görüşlerinizi, eleştirilerinizi ve varsa ilgili bilgi, belge, fotoğraf vb. materyalleri yandaki butona tıklayarak bizimle paylaşabilirsiniz.

Dr. Ceren GÜRSELER ÖZBİLGİÇ
Dr. Ceren GÜRSELER ÖZBİLGİÇ
2003 yılında Bilkent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden onur decesiyle mezun oldu. Yüksek lisans derecesini 2006 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde "The Islamic Rhetoric of the Palestine Liberation Organization (Filistin Kurtuluş Örgütü'nün İslami Söylemi)" başlıklı teziyle aldı. Doktorasını Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde "Afrika Örf ve Adet Hukukunda Self-Determinasyon Hakkı" başlıklı teziyle 2015 yılında tamamladı. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Devletler Hukuku Anabilim Dalı'nda yardımcı doçent olarak görev yapmaktadır. Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi'nde Afrika ve Arap Ülkeleri Araştırmacısı, Ankara Üniversitesi Afrika Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi'nde Dış İlişkiler Uzmanı, Çankaya Belediyesi'nde Dış İlişkiler Uzmanı olarak çalışmıştır. Afrika ülkeleri siyaseti, Afrika siyaseti, Filistin sorunu, self-determinasyon, siyasal İslam, uluslararası hukuk, terörizm ve Afrikalı-Amerikan çalışmaları başlıca araştırma ve çalışma alanları arasındadır.

BİZİ TAKİP EDİN

2,793BeğenenlerBeğen
103TakipçilerTakip Et
1,724TakipçilerTakip Et
211AbonelerAbone

ÖNE ÇIKANLAR

ANKASAM e-Bülten

e-Bültenimize abone olarak çalışmalarımızdan anında haberdar olabilirsiniz