İran’ın Bir Kuşak Bir Yol Girişimindeki Yeri

İran’ın jeopolitik konumunun, 2013 yılında Çin’in ortaya attığı “Bir Kuşak Bir Yol” girişimine bağlanması özellikle Ortadoğu’yu Çin’in jeostratejik çıkar alanı haline getirmiştir. İran’ın imzaladığı nükleer anlaşma İran’ı sadece artan petrol ve doğalgaz ihtiyacını karşıladığı bir ülkeden “Bir Kuşak Bir Yol” girişiminin ortaya konmasını kolaylaştıran jeostratejik bir bölgeye dönüştürmüştür. İran üzerinden Güney hattını, Rusya üzerinden Kuzey hattını oluşturmayı hedefleyen Çin, Türkiye ile de “orta hattı” birleştirmeye çalışmaktadır. Avrasya’nın enerji mimarisinin temel belirleyicisi olması hedeflenen “Bir Kuşak Bir Yol” girişimi ile İran ve Türkmen gazının alıcısı olması Çin’in konumunu güçlendirecek gibi görünmektedir. Çin’in bu sayede Orta Asya’da, Kafkasya’da ve Akdeniz’de ekonomik etkisini artacaktır.

İran, Suudi Arabistan’ın aksine Bir Kuşak Bir Yol girişiminde önemli bir role sahiptir. Suudi Arabistan Prensi Selman Bin Abdulaziz bu rolden rahatsızlık duymuş, Çin’i İran yerine en önemli müttefiki olduğuna ikna etmek amacıyla Mart ayında Çin’e bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Çin, Saudi Aramco petrol şirketinin hisselerini halka arz etmesi sebebiyle bu konuda yatırım yapmak için Suudi Arabistan ile görüşmeler başlatmıştır. Bu büyük arz için Suudi Arabistan, Çin’den destek beklediğini belirtmiştir. Çin’in büyük pazar avantajı ve artan petrol ihtiyacı sebebiyle bu desteği vereceği öngörülmektedir. Suudi Arabistan bu ziyaret ile Çin’in “Bir Yol Bir Kuşak” girişimi ve Suudi Arabistan’ın 2030 stratejisini uyumlaştırmayı hedeflemiştir. Bu hedefler doğrultusunda işbirliğinin gelişmesi, Çin’e petrol ihracatının genişletilmesi, ilişkide kapsamlı stratejik ortaklık boyutunun oluşması ve Suudi Arabistan için -belki de en önemlisi- İran’ın İpek Yolu’ndaki jeostratejik konumunun daraltılması sağlanacaktır.

Çin, Ortadoğu ülkeleri ile enerji işbirliğini güçlendirmeyi hedeflemektedir. Çin’de; petrol, doğalgaz ve kömür gibi fosil yakıtların yanında güneş, rüzgar ve diğer yenilenebilir enerji kaynaklarının arttırılması, nükleer enerjinin barışçıl şekilde kullanımının teşvik edilmesi ve bu kaynakların güvenli bir şekilde arz edilmesi “Bir Kuşak Bir Yol” girişiminin inşasıyla mümkün olacaktır.

“Bir Kuşak Bir Yol” hattı ile öngörülen; demiryolu ağları, ulaşım yolları, enerji koridorları ve boru hatları aracılığıyla; Asya, Afrika ve Avrupa kıtaları arasındaki bağlantıların sağlanmasıdır. Güvenli ve istikrarlı bir Ortadoğu, bu girişimin başarısını beraberinde getirecektir.

Bu hedefler ışığında öncelikle Antik Medeniyetler Forumu’nda bir araya gelen Çin Dışişleri Bakanı ve İran Dışişleri Bakanı, “Bir Kuşak Bir Yol” girişiminin işbirliğini derinleştirmesi konusunda anlaşmaya varmış, ardından 14-15 Mayıs tarihleri arasında 29 ülkenin devlet ve hükümet başkanı düzeyinde katılımının sağlandığı Pekin’de düzenlenen “Kuşak ve Yol Uluslararası İşbirliği Forumu”na İran, Ekonomi ve Maliye Bakanı düzeyinde katılmıştır. Forumda, İran transit bir ülke olarak İpek Yolu’nu kazan kazan işbirliği bağlamında gördüğünü vurgulamıştır. Bu yıl aynı zamanda çekimlerinin Türkiye, İran, Türkmenistan, Kazakistan, Özbekistan, Pakistan, Almanya, İtalya’da yapıldığı “Ekonomik Kuşak” ile ilgili bir belgesel, CCTV kanalında yayınlanmıştır. Çin, 2013 yılında “Bir Kuşak Bir Yol” girişimini ortaya atmış, ardından daha somut adımlar olarak 2015 yılında “21.Yüzyıl Deniz İpek Yolu ve İpek Yolu Ekonomik Kuşağının İnşasında Ortak Vizyon ve Eylemler” adlı bir belge yayınlamış, 2017 yılında ise Kuşak ve Yol Uluslararası İşbirliği Forumu’nun ilkini düzenlemiştir.

İran, şu an 19 Mayıs’ta gerçekleşecek cumhurbaşkanlığı seçimlerine odaklanmış durumdadır. Rekabet halindeki Seyyid İbrahim Reisi’nin ve 4 yıllık dönemi tamamlayan Hasan Ruhani’nin seçimin en güçlü adayları olduğu tahmin edilmektedir. Seçimlere birkaç gün kala muhafazakarlardan Tahran Belediye Başkanı Muhammed Bakır Galibaf da Reisi’nin lehine adaylıktan çekildiğini açıklamıştır. Seçimde yarışın iki aday arasında gerçekleşeceği kesinleşmiş görünmektedir. Kesinleşmiş bir başka gelişme ise mevcut rejime rağmen İran’ın “Bir Kuşak Bir Yol” girişiminin önemli aktörü olma ihtimalini başka bir aktöre devretmeyeceğidir. Cumhurbaşkanı seçimlerinden dolayı cumhurbaşkanı düzeyinde katılamamış olmasına rağmen İran, “Bir Kuşak Bir Yol” girişiminin temel aktörlerinden biri olmaya devam edecektir.

Bu çalışmayla ilgili görüşlerinizi, eleştirilerinizi ve varsa ilgili bilgi, belge, fotoğraf vb. materyalleri yandaki butona tıklayarak bizimle paylaşabilirsiniz.

Dr. Özlem Zerrin KEYVAN
Dr. Özlem Zerrin KEYVAN
2007 yılında Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden onur derecesiyle mezun oldu. Yüksek lisans derecesini 2010 yılında Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde tamamladı. Doktorasını Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde “Soğuk Savaş Sonrası Avrupa Birliği-Çin İlişkileri- Tehditler, Fırsatlar, Öneriler başlıklı teziyle 2015 yılında tamamladı. Asya Pasifik bölgesi, Çin dış politikası, Güney Çin Denizi, Doğu Asya ve Güney Doğu Asya başlıca araştırma ve çalışma alanları arasındadır. İngilizce, Almanca ve Çince bilmektedir.

BİZİ TAKİP EDİN

3,030BeğenenlerBeğen
231TakipçiTakip Et
2,715TakipçiTakip Et
279AbonelerAbone

ÖNE ÇIKANLAR

ANKASAM e-Bülten

e-Bültenimize abone olarak çalışmalarımızdan anında haberdar olabilirsiniz