Çin’in Birleşmiş Milletlerdeki Rolü

24 Ekim 1945 tarihinde İkinci Dünya Savaşı’nın galip devletleri, dünya barışını ve uluslararası güvenliği yeniden tesis etmek amacıyla Çin, Fransa, İngiltere, ABD ve SSCB önderliğinde Birleşmiş Milletler’in kurulmasını sağlamıştır. 1949 yılında Çin Cumhuriyeti Tayvan’a çekilirken; anakarada Çin Halk Cumhuriyeti kurulmuştur. O tarihten ilişkilerin ABD ile normalleşmesine kadar Tayvan, Çin’i BM’de temsil etmiştir. 1971 yılında BM bünyesindeki tek meşru temsilci Çin’in kabul edilmesiyle güvenlik konsepti yenilenmiştir.

Böylece Çin, BM Güvenlik Konseyi’nin daimi üyesi olarak uluslararası sorumlulukları temelinde üstlendiği görevleri yerine getirmeye başlamış ve BM içindeki mali ve personel desteğini önemli derecede arttırmıştır. Çin, daimi üye olduğundan veto hakkına da sahiptir. BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi, şüphesiz BM içindeki en önemli siyasi araç olarak veto yetkisini kullanmaktadır. Çin, BM Güvenlik Konseyi’nin İran, Kuzey Kore, Sudan, Myanmar, Zimbabwe gibi ülkelerdeki sorunlarda karar almasını engellemektedir. Çin’in asıl amacı, bu ülkelerdeki temel çıkarlarının korunmasını sağlamak olmuştur. Çin, 1971 yılında BM’ye kabul edilmesinden bir yıl sonra Bangladeş’in Pakistan’dan ayrılarak bağımsız olmasını veto etmiştir. Çin’in son altı vetosu, Suriye’de devam eden çatışmayla ilgili kararların alınmasının engellenmesini içermiştir. Çin, veto yetkisini Suriye Krizi’nde diğer ülkelerin Suriye’nin iç işlerine müdahale etmesini istemediği gerekçesiyle kullanmıştır.

Sonuç olarak Çin, egemenliğin ihlâl edildiğini iddia ettiği durumlarda BM Güvenlik Konseyi’ndeki diğer dört daimi üyeden farklı karar alma, veto etme yoluna gitmiştir. Bu durumda Çin; kendisini istikrar, barış ve kalkınmanın önemini vurgulayan önemli, yapıcı bir ortak olarak sunmaktadır. Bununla birlikte Çin’in uluslararası sorumlulukları veya hedefleri doğrultusunda aldığı kararlarla, BM çerçevesindeki yapıcı rolünün inandırıcı olup olmadığının görülmesi gerekmektedir. Aynı zamanda Çin’in, Güney Çin Denizi meselesini BM dahil herhangi bir uluslararası örgüte taşımamak konusunda ısrarcı olduğu da bilinmektedir.

“BM Barış Gücü Operasyonları”na Çin’in katılımı her geçen yıl artmaktadır. BM Güvenlik Konseyi beş daimi devlet içerisinde, BM’nin 2017 yılının Mart ayı verilerine göre; Çin’in barış operasyonlarında görev yapan 155 polisi, 33 askeri uzmanı, 2322 askeri birliği bulunmaktadır.[i] BM Batı Sahra İçin Referandum Misyonu (MINURSO) 12, BM Mali Çok Boyutlu Entegre İstikrar Misyonu (MINUSMA) 398, BM Demokratik Kongo Cumhuriyeti İstikrar Misyonu (MONUSCO) 221, BM Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) 1, BM-Afrika Birliği Darfur Karma Misyonu (UNAMID) 235, BM Kıbrıs Barış Gücü Misyonu (UNFICYP) 6, BM Lübnan Geçici Görev Gücü (UNIFIL) 417, BM Liberya Misyonu (UNMIL) 142, BM Güney Sudan Misyonu (UNMISS) 1061, BM Mütareke Gözlem Örgütü (UNTSO) kapsamında 4 olmak üzere toplam 2510 personel görev yapmaktadır.[ii] Çin’in personelleriyle BM misyonlarına katılımı, gelişmekte olan ülkeler açısından hem büyük bir güç hem de müttefik olarak algılanma niyetini göstermektedir.

Çin’in BM üyeliğini kazandığından beri geçen 46 yılda, dünyada değişiklikler olmuştur. Bu süreçte Çin’de de önemli değişiklikler meydana gelmiştir. Çin, devlet birliğini ve bütünlüğünü engelleme konusunda potansiyel tehdit olarak gördüğü Tibet, Sincan, Tayvan gibi meselelerle karşı karşıyadır. Bu nedenle Çin, bir devletin iç işlerine müdahale edilmesine ısrarla karşı çıkmıştır. Çin’in BM politikası gelişmekte olan ülkeler için siyasi bir güvence olarak kabul edilmektedir. Çin Devlet Başkanı Hu Jintao ile beraber BM, Çin dış politikasının önemli bir aracı halini almıştır. Yakın gelecekte de Çin’in BM Güvenlik Konseyi içerisindeki aktif rolünü devam ettirmesi beklenmektedir. Aktif katılım ile Çin, uluslararası barış ve güvenliğin tesis edilmesi, pekiştirilmesi ve korunması için sorumluluk almaya devam edecek, yapıcı rolünü güçlendirmeye çalışacaktır.


[i] Ranking of Military and Police Contributions to UN Operations http://www.un.org/en/peacekeeping/resources/statistics/contributors.shtml

[ii] UN Mission’s Summary detailed by Country, http://www.un.org/en/peacekeeping/contributors/2017/mar17_3.pdf

Önceki İçerikTürk-Amerikan İlişkilerinde Üç Kritik Mevzu
Sonraki İçerikTrump’ın Dini Motifli Küresel Hegemonya Hedefi
Dr. Özlem Zerrin KEYVAN
2007 yılında Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden onur derecesiyle mezun oldu. Yüksek lisans derecesini 2010 yılında Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde tamamladı. Doktorasını Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde “Soğuk Savaş Sonrası Avrupa Birliği-Çin İlişkileri- Tehditler, Fırsatlar, Öneriler başlıklı teziyle 2015 yılında tamamladı. Asya Pasifik bölgesi, Çin dış politikası, Güney Çin Denizi, Doğu Asya ve Güney Doğu Asya başlıca araştırma ve çalışma alanları arasındadır. İngilizce, Almanca ve Çince bilmektedir.