Çin ve İran İşbirliğinde Enerji Faktörü

2015 yılında İran’ın BM Güvenlik Konseyi üyeleri ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere ve Almanya’dan oluşan P5+1 ülkeleri ile imzaladığı nükleer anlaşma, Batı ile İran arasındaki en önemli sorunu çözmesi açısından tarihi bir anlaşma olarak kabul edilmiştir. Bu yılın Nisan ayında, imzalanan nükleer anlaşma kapsamında, İran Atom Enerjisi Kurumu (AEOI) ile bir Çinli şirket arasında İran’daki Arak ağır su reaktörünü yeniden tasarlama ve modernize etme amacıyla danışmanlık hizmetini kapsayan nihai anlaşmaya varılmıştır. Çin’in bu anlaşmanın kesinleşmesi yönündeki ve sorumluluğunu yerine getirmedeki kararlılığı, İran’ın takdirini kazanmasını sağlamıştır.

1978 yılında açık kapı politikasının uygulanmaya başlamasından beri hızlı ekonomik büyümesini sürdürebilmesi için enerji, Çin için tek önemli unsur olmuştur. Enerji, İran ve Çin arasında en önemli işbirliği alanını oluşturmaktadır. Çin ve İran arasında 1971 yılında başlayan resmi diplomatik ilişkiler İran’ın jeostratejik konumu ve sahip olduğu zengin enerji rezervleri bakımından önem kazanmış ve bu doğrultuda gelişmiştir. Petrol ithal etmesine gerek olmadığı ve kendi kendine yetebildiği dönemlerde bile Çin, İran’dan petrol satın alma ihtiyacı hissetmiştir.

2015 yılında dünyanın 10 büyük petrol üreticisi ( Bin varil / gün ) [1]

2000 2005 2010 2011 2012 2013 2014 2015
ABD 8,005 7,007 7,752 8,057 9,099 10,277 11,992 12,938
Suudi Arabistan 9,348 10,927 9,971 11,217 11,742 11,513 11,608 12,081
Rusya 6,527 9,636 10,672 10,802 10,869 10,887 10,911 11,507
Kanada 2,722 3,041 3,332 3,526 3,704 4,000 4,278 4,385
Çin 3,261 3,638 4,078 4,101 4,175 4,182 4,274 4,327
Irak 2,582 1,833 2,430 2,743 3,031 3,163 3,418 4,078
BAE 2,622 2,994 2,831 3,214 3,385 3,503 3,578 3,736
İran 3,760 4,225 4,215 4,164 3,551 3,289 3,444 3,589
Kuveyt 2,160 2,548 2,498 2,771 2,985 3,109 3,100 3,092
Venezuela 3,220 3,093 2,775 2751 2,733 2,722 2,672 2,608

2015 yılının verilerine bakıldığında Çin, İran’dan daha fazla petrol üretmiştir. Ürettiği petrolden daha fazlasını tüketme ihtiyacı, Çin’in petrole olan bağımlılığını arttırmaktadır. Çin, aynı zamanda ABD’den sonra dünyanın ikinci büyük petrol tüketici ülkesi konumundadır. Rusya ve İran, ABD’nin müttefiki olmayan Çin’in petrol ve doğalgaz ithalatını güvenilir bir şekilde karşılamasını sağlayabilen iki ülke olmuştur. Çin, enerji talebinin karşılanmasında, petrol akışının güvenli ve akışın hiç kesilmemesi gerektiğini savunmaktadır. İran’ın coğrafik konumu bu bağlamda önem kazanmaktadır.

2015 yılında dünyanın 10 büyük petrol tüketicisi ( Bin varil / gün )[2]

2000 2005 2010 2011 2012 2013 2014 2015
ABD 19,999 21,168 19,476 19,248 18,791 19,265 19,412 19,705
Çin 4,651 6,772 9,094 9,492 9,915 10,260 10,639 11,313
Japonya 5,480 5,298 4,429 4,439 4,697 4,557 4,346 4,210
Hindistan 2,236 2,632 3,297 3,466 3,642 3,688 3,763 3,977
Rusya 2,678 2,732 3,113 3,390 3,395 3,456 3,657 3,596
Suudi Arabistan 1,571 1,941 2,674 2,788 2,980 2,964 3,141 3,285
Brezilya 2,135 2,173 2,774 2,869 2,968 3,112 3,223 3,188
Güney Kore 2,135 2,269 2,269 2,259 2,322 2,328 2,340 2,431
Almanya 2,767 2,624 2,467 2,392 2,389 2,435 2,396 2,390
Kanada 2,008 2,296 2,326 2,357 2,403 2,374 2,395 2,336

Yadavaran ve Kuzey Azadegan petrol sahaları , Kuzey Pars ve Güney Pars gaz sahası, Çin’in İran ile işbirliğinde esas olan bölgelerdir. İran-Pakistan doğalgaz boru hattının da tamamlanmasıyla, İran gazının Çin’e taşınması kolaylaşacaktır.

İran’ın Basra Körfezi ve Hazar Denizi sınırlarını oluşturan jeostratejik konumu, Çin’in İran’a olan ilgisinin enerji kaynaklarının ötesine geçmesine neden olmaktadır. Çin; BM Güvenlik Konseyi’nde İran’a yaptırımlar konusunda siyasi destek sağlamış, İran’ın karşı karşıya kaldığı yaptırımlara rağmen Batılı ülkeleri ciddiye almamış ve İran’daki ticari faaliyetlerine ve yatırımlarına devam etmiştir. Bu arada Suudi Arabistan da Çin’in İran ile ilişkilerinin geliştirilmesini engellemeye çalışmış; İran’ın nükleer programının Ortadoğu’nun istikrarına zarar verdiğini savunmuş; Çin’in İran ile ilişkilerinin petrolün ötesine geçmediğini vurgulamıştır.

Çin’in enerji güvenliği için kara boru hatları, deniz boru hatları, yollar ve demiryolları vasıtasıyla enerji talebini karşılayabilmesi, İran ile ilişkisinde karşılıklı bağımlılık çerçevesinde gerçekleşecektir. İran, Çin’in kısa ve orta vadede hedeflerine ulaşmasına enerji işbirliği bağlamında hizmet etmektedir. Bu hedefler İpek Yolu’nun gerçekleşmesi ihtimalini ortaya çıkarmaktadır. İpek Yolu girişiminin başarılı olması, ABD’nin enerji rekabetinde rakip olma durumunun ortadan kaldırılması anlamına gelecektir. Bu yüzden de, önümüzdeki dönemde Çin’in enerji güvenliğini sağlamak için yaptığı girişimler doğrultusunda, ABD’nin özellikle İpek Yolu fikrini önemsemesi ve bu girişimleri ciddiye almamak gibi bir yanılgıya düşmemesi gerekmektedir.


[1]https://www.eni.com/docs/en_IT/enicom/company/fuel-cafe/WOGR-2016.pdf

[2] https://www.eni.com/docs/en_IT/enicom/company/fuel-cafe/WOGR-2016.pdf

Bu çalışmayla ilgili görüşlerinizi, eleştirilerinizi ve varsa ilgili bilgi, belge, fotoğraf vb. materyalleri yandaki butona tıklayarak bizimle paylaşabilirsiniz.

Dr. Özlem Zerrin KEYVAN
Dr. Özlem Zerrin KEYVAN
2007 yılında Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümünden onur derecesiyle mezun oldu. Yüksek lisans derecesini 2010 yılında Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde tamamladı. Doktorasını Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası İlişkiler Bölümünde “Soğuk Savaş Sonrası Avrupa Birliği-Çin İlişkileri- Tehditler, Fırsatlar, Öneriler başlıklı teziyle 2015 yılında tamamladı. Asya Pasifik bölgesi, Çin dış politikası, Güney Çin Denizi, Doğu Asya ve Güney Doğu Asya başlıca araştırma ve çalışma alanları arasındadır. İngilizce, Almanca ve Çince bilmektedir.

BİZİ TAKİP EDİN

2,791BeğenenlerBeğen
103TakipçilerTakip Et
1,724TakipçilerTakip Et
210AbonelerAbone

ÖNE ÇIKANLAR

Macron’un Geri Adımı Protestoları Durdurmaya Yeter mi?

4 Aralık 2018 tarihinde Fransa Başbakanı Eduard Philippe’in akaryakıt zamlarının 6 ay süreyle askıya alındığını...

Rusya-Ukrayna Krizi: Kerç Boğazı ve Azak Denizi Meselesi

Rusya Federasyonu, Azak Denizi üzerinde karasularının ihlal edildiği gerekçesiyle Ukrayna’ya ait 3 gemiye el koyarak...

ANKASAM e-Bülten

e-Bültenimize abone olarak çalışmalarımızdan anında haberdar olabilirsiniz