Çin-Myanmar İlişkilerinin Analizi: Yöntemler-Araçlar-Stratejiler

Myanmar’ın Irrawaddy haber sitesinde yayınlanan “Burma, Çin’in Bir Kuşak Bir Yol Girişiminde nerede duruyor? (Where Does Burma Stand on China’s One Belt, One Road?)” başlıklı makalede Myanmar’da Batı etkisinin azaldığı, buna karşılık Çin’in daha iddialı olduğu vurgulanmıştır.[i] 14-15 Mayıs 2017 tarihleri arasında Pekin’de düzenlenen Kuşak ve Yol Uluslararası İş Birliği Forumuna, Myanmar Devlet Müşaviri Aung San Suu Kyi katılmıştır. 20 Mayıs 2017 tarihinde ise, Myanmar donanması ile Çin gemileri bir tatbikat gerçekleştirmiştir.

Myanmar öncelikle Çin yerine ABD ile ilişkilerini geliştirmeyi tercih etmiştir. Obama döneminde Asya Pivot stratejisine dönen ABD için Myanmar bir fırsat halini almıştır. Silah satışları dışında kalan ekonomik yaptırımlar kaldırılarak dış yardımlar artırılmış ve Amerikalı yatırımcılar teşvik edilmiştir. Bu girişim Myanmar’a pek yaramamış, ekonomik faaliyeti hızlanamamıştır. 2016 Dünya Bankası verilerine göre Myanmar 190 ekonomi arasında iş yapma kolaylığı açısından 170. sırada kalmıştır.[ii]

Myanmar’ı Hint Okyanusu’na ulaşımı için bir köprü olarak gören Çin, Myanmar’ın ABD ile yakınlaşmasından dolayı stratejik bir gerileme yaşamıştır. Donald Trump’ın ABD Başkanı olarak seçilmesiyle beraber Myanmar’a ilgi azalmış, ABD’nin yerini Çin almaya başlamıştır. Trump’ın Asya politikalarının belirsizliği Myanmar’ı Çin’e zorunlu olarak yakınlaştırmaktadır.

Çin’in Myanmar ile bağlarını geliştirmede önceliğini belirleyen belli başlı faktörler bulunmaktadır. Birincisi Myanmar’ın konumu itibarıyla, Çin’e Ortadoğu’dan ulaşan petrole alternatif transit bir güzergâh oluşturmasıdır. Myanmar’ın coğrafyası Çin’e Andaman Denizi’nde fırsatlar sağlamaktadır. Çin’in petrol ve doğalgaz tedariki için kritik rotaları bulunmakta, Körfezden Hint Okyanusu’na ve Malakka Boğazı’na kadar bazı korsan faaliyetlerinden dolayı bu bölgeler risk taşımaktadır. Çin, Bir Kuşak Bir Yol girişimi ile enerji sevkiyatlarını güvence altına almayı hedeflemektedir. Bu bağlamda riskli bölgelerden alternatif rotalar ile kurtulmaya çalışmaktadır. Bölgedeki gerginliklerin artması, Çin’in Bir Kuşak Bir Yol girişimine hız vermesi ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Sonuç olarak Çin, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru ile daha kısa bir rota oluşturmak için çabalamaktadır.

Çin’in artan enerji ihtiyacı Myanmar’ın petrol ve doğalgaz rezervlerine, hidroelektrik ve hammadde potansiyeline bağımlılık çerçevesinde ithalat gereksinimini ortaya çıkarmaktadır. Bununla birlikte Çin malları için Myanmar’ın önemli bir pazar olması iki ülkeyi zorunlu olarak bir araya getirmektedir. Myanmar ile Çin’in ekonomik işbirliği; hibe yardımı, faizsiz krediler, borç hafifletme gibi konularda gerçekleşmektedir. Çin bu işbirliği ile Myanmar’ın kilit alanlarında kendisini ifade edebilme imkânı bulabilmektedir. Tarımsal kalkınma, doğal kaynak araştırmaları, altyapı ve telekomünikasyon kapasitesinin geliştirilmesi, insan kaynakları yönetimi Çin’in Myanmar’a entegrasyonunu kolaylaştırmaktadır.

Myanmar’ın Hindistan ve Hint Okyanusu’na kara köprüsü konumu hayati önem taşımaktadır. Bengal Körfezindeki deniz ticareti ve güvenliği ile ilgilenmektedir. Bununla birlikte yeni bir

demiryolu hattı ile Bengal Körfezine bağlanmayı ve Hindistan’a uzanmayı hedeflemektedir. İravadi Nehri’nin Çin transit taşıması için bir suyoluna dönüştürülmesi beklenmektedir. Bu projelerin gerçekleşmesi Çin ve Myanmar arasındaki ilişkilere bağlıdır. Myanmar’ın Hindistan’a olan yakınlığı Çin’in de işine yaracaktır. Çin, Hindistan ile Şanghay İşbirliği Örgütü aracılığıyla da Myanmar’ı iç işlerine müdahale edilmemesine yönelik bir politika izlemiştir. Uluslararası baskılara rağmen, askeri cunta hükümetini hiç kınamamıştır. Çin’in de Myanmar gibi azınlıklarla ilgili kendi sorunları bulunmaktadır. Kendi insan hakları ihlallerini etkileyebilecek bir emsal yaratmamak için müttefikinin insan hakları ihlallerini sessizce kabul etmektedir.  Bununla birlikte bölgeye ABD’nin insan hakları ihlallerini kullanarak entegre olmasını da engellemektedir. Çin Ulusal Petrol Şirketi (China National Petroleum Corp-CNPC)[iii], Çin Ulusal Kıyı Petrol Şirketi (China National Offshore Oil Corporation- CNOOC), PetroChina Myanmar’ın kıyı bölgelerinde ve Rohingya Müslümanları’nın yaşadığı Arakan eyaletinde faaliyet göstermektedir.[iv] Arakan eyaleti zengin doğalgaz ve petrol kaynaklarına sahip olması ve boru hatlarının bu bölgeden geçmesi nedeniyle önem taşımaktadır. Çin’in Rohingya Müslümanları meselesinde sessiz kalması stratejik ve ticari çıkarlarından kaynaklanmaktadır. Bu sessizlik ile oluşan Myanmar’ı desteklediğine dair imaj da Myanmar’ın işine gelmektedir.

Myanmar, Çin kartını çok dikkatli oynamaktadır. Çin’in yatırımlarına bir yandan çok ihtiyaç duymaktadır, bir yandan da Myanmar’ın kuzeyindeki Kachin eyaletinde Çin’in yapmak istediği Myitsone Barajını halkın istemediği gerekçesiyle iptal etmiştir. Myanmar’ın kaynaklarına tam erişim, bölgedeki Çin hakimiyetini kolaylaştıracaktır. Myanmar, bu durumu istemediğinden dengeli bir yaklaşım içerisindedir.

Çin açısından bakıldığında, Trump ile beraber Asya Pivot stratejisinin akıbetinin belli olmayışı, Çin’in Asya’da hakimiyetini güçlendirmesini sağlamaktadır. Trans Pasifik Ticaret Anlaşmasından-TPP’den geri çekilmesiyle başlayan süreçte Güney Çin Denizi konusunda Çin’in hassasiyetini zorlayan ABD, bölge ülkeleriyle Çin’in yakınlaşması ortamını yaratmaktadır. Filipinler’in en büyük müttefiki ABD olmasına ve Çin aleyhine Uluslararası Tahkim Mahkemesinden çıkan karara rağmen, Filipinler ABD’den beklediği desteği bulamamış, Çin’e yaklaşmaya başlamıştır. Japonya, Kuzey Kore meselesinde Çin ile işbirliği yapmaya açık olduğunu belirtmiştir.


[i]“Where Does Burma Stand on China’s ‘One Belt, One Road?’”, The Irrawaddy, https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/burma-stand-chinas-one-belt-one-road.html

[ii] “Myanmar’s Business Environment Improves; Reduction of Registration Costs and Enactment of a law that allows the establishment of Credit Bureau Cited as Key Reforms”, The World Bank, http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/10/26/myanmars-business-environment-improves

[iii] Myanmar, http://www.cnpc.com.cn/en/Myanmar/country_index.shtml

[iv] Anders Corr, “Exclusive: Asian Diplomat On Chinese Role In Myanmar’s Rohingya Tragedy,” https://www.forbes.com/sites/anderscorr/2016/12/31/exclusive-asian-diplomat-on-chinese-role-in-myanmars-rohingya-tragedy/#240fba615566

Yazarın diğer yazıları