Afganistan’da Barış Arayışları: ABD-Taliban Müzakereleri

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile Taliban arasında gerçekleştirilen müzakerelerin 5. tur görüşmeleri, 25 Şubat-12 Mart 2019 tarihlerinde yapıldı. Söz konusu toplantıda, Amerikan askerlerinin Afganistan’dan çekilmesi ve terörle mücadele sürecinin geleceği gibi konuları ele alan taslak metin üzerinde anlaşma sağlandı. Ancak ABD’nin çekilme sürecine ilişkin takvimin henüz netleşmediği de biliniyor. Bu nedenle de tarafların yakın gelecekte yeniden bir araya gelmeleri bekleniyor.

Bu bağlamda Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM), sürecin geleceğinin nasıl şekilleneceğini ve ABD’nin Afganistan’dan çekilme kararı almasının altında yatan nedenleri tartışmaya açarak alanının önde gelen uzman ve akademisyenlerinin görüşlerini dikkatlerinize sunmaktadır.

Prof. Dr. Tayyar ARI (Uludağ Üniversitesi-Uluslararası İlişkiler)

Prof. Dr. Tayyar Arı, ABD ile Taliban arasında uzlaşılan taslak anlaşmayı değerlendirerek terörün sona erdirilmesi, teröre karşı birlikte hareket edilmesi ve Amerikan askerlerinin bölgeden çekilmesi gibi maddelerin soyut hükümlü olduğunu belirtti. Bu kapsamda Arı, “Bunlar ilkesel açıdan kabul edilebilecek maddeler olsa da somutlaştırılarak işlevsel hale getirilip getirilemeyeceği belirsizliğini koruyor. Ayrıca Kabil’le yapılacak görüşmelerin hangi formatta yürütüleceği konusu da netleşmiş değil.” dedi.

ABD’nin Afganistan’dan çekilme sürecinin nasıl işleyeceğinin belirsiz olduğunun altını çizen Arı, “Her ne kadar bir anlaşma sağlanmış gibi görünse de yakın gelecekte ABD’nin Afganistan’dan çekileceğini zannetmiyorum. Çünkü Washington; bölgeyi Taliban, Afganistan ya da Pakistan gibi aktörlere bırakmak istemeyecektir.” açıklamasında bulundu.

Ayrıca ABD’nin terörle mücadele iddiasını da yorumlayan Arı, “Ben Washington yönetiminin o bölgede terörü bitirebileceğini; daha doğrusu bitirmek istediğini düşünmüyorum. Bu sebeple de sürece farklı bir anlam yüklemek yanlış bir yaklaşım olacaktır.” cümlelerini kurdu.

Prof. Dr. Ali Engin OBA (Emekli Büyükelçi/Çağ Üniversitesi-Uluslararası İlişkiler)

ABD ile Taliban arasındaki müzakerelere ilişkin açıklamalarda bulunan Prof. Dr. Ali Engin Oba, bölgede yeni bir oyunun kurulduğunu ve bu oyunun sadece Taliban’ı değil; Pakistan, Hindistan, Çin ve Rusya gibi ülkeleri de yakından ilgilendirdiğini söyledi. Taliban’ın İslamabad’la olumlu ilişkilere sahip olduğunu belirten Oba, Pakistan’ın tehdit algılamalarının merkezinde ise Hindistan’ın yer aldığını öne sürdü. Bu kapsamda Emekli Büyükelçi, Afganistan merkezli meselelerin bir anda çözülemeyeceğini; çünkü gelişmelerin bölgedeki tüm aktörleri etkileyeceğini dile getirerek böyle bir beklentinin hatalı olacağını ifade etti.

ABD’nin Afganistan politikasının sonuçlarının değerlendirilmesi için bölgesel ve küresel pek çok aktörün davranışlarına dikkat edilmesi gerektiğini söyleyen Oba, “Afganistan çok özel bir yerdir. Geçmişte İngilizlerin de Rusların da burada başarılı olamadığı biliniyor. Coğrafya çok farklı olduğu için buradaki mücadele de masa başında hesaplandığı kadar kolay yürümüyor.” dedi. ABD’nin yanı sıra Güney Asya’daki bölgesel aktörlerin de Afganistan’daki süreç üzerinde etkili olduğuna dikkat çeken Oba, “Pakistan ile Hindistan arasındaki çatışmanın bölgeyi etkilediğini görüyoruz. Nitekim Washington, bölgeye milyarlarca dolar yatırmasına rağmen istediğini elde edemedi. Yurtdışında ve özellikle de ABD’de yaşayan birçok Afgan, Washington’un Afganistan politikasını eleştiriyor.” yorumunu yaptı.

Dr. Levent Ersin Orallı (ANKASAM Uluslararası Hukuk Danışmanı)

Dr. Levent Ersin Orallı, tarafların temel beklentisinin, Afganistan topraklarında bulunan yabancı askerlerin bölgeden çekilmesi olduğunu ifade etti. Bu bilgiden hareketle müzakere sürecini değerlendiren Orallı, “Bölgede kalıcı barışın sağlanmasını öngören mevcut müzakere sürecinin 2009 ve 2013 yıllarında gerçekleştirilen görüşmelerden farklı olduğu tespitini yapabiliriz. Zira ABD’nin Afganistan’daki askeri varlığını tamamen sonlandırmayı düşündüğü anlaşılıyor.” dedi.

Çekilme kararının gerekçeleri hakkında da düşünülmesi gerektiğini belirten Orallı, “Mevcut durum, ABD’nin terörist olarak nitelendirdiği gruplarla diplomatik temaslar gerçekleştirdiğini gösteriyor. Aslında ABD, yaklaşık 40 yıl önce Sovyetler Birliği’nin Afganistan’da yaşadığı askeri trajedinin bir benzerini yaşıyor. Zira bir taraftan müzakereler yapılıyor; diğer taraftan da onlarca Amerikan askerinin ölümüne sebep olan saldırılar devam ediyor.” açıklamasını yaptı.

Orallı, Afganistan’dan çekilmeyi planlayan Beyaz Saray’ın asıl hedefinin Taliban ile Afganistan Hükümeti’nin temas kurmasını sağlamak olduğunu; lakin bu konuda önemli ihtilafların bulunduğunu dile getirerek “Taliban, Afganistan Devlet Başkanı Eşref Gani’den rahatsızlık duyduğunu net bir şekilde ifade ediyor. Nitekim mevzubahis örgüt, Washington’la müzakerelerde bulunurken; Kabil’le görüşmeyi reddediyor. Bunu yaparken de ABD’ye yönelik terör tehdidinin ortadan kaldırılacağını açıklıyor. Dolayısıyla terörist ve serseri nitelendirmelerinin ardında “Pacta Sunt Servanda” ilkesinin yer aldığını hatırlayan Amerikan yönetimi, kimin sözüne güveneceğinin tereddüdünü yaşıyor.” değerlendirmesini yaptı.

Ediz EKİNCİ (BM Afganistan Eski Askeri Danışmanı)

Ediz Ekinci, Afganistan’da kalıcı barışın sağlanmasının Türkiye’yi ve Türk kamuoyunu yakından ilgilendirdiğini vurgulayarak “ABD ile Taliban arasında gerçekleşen müzakereleri, ABD’nin Çin’e karşı yürüttüğü küresel mücadelenin önemli bir parçası olarak değerlendirmek gerekir. Bu bağlamda Washington, Taliban’ı kontrol altına alırken; İslamabad’ın bölgesel etkinliğini de sınırlandırmaya çalışıyor.” dedi.

ABD’nin çekilme süreci konusunda yaşanan belirsizliği de yorumlayan Ekinci, “Gerçekleşen görüşmelerde, Amerikan askerlerinin bahsi geçen ülkeden çekilmesine ilişkin takvimin belirlenmemiş olması, pazarlık sürecinin hala devam ettiğini ve dolayısıyla ABD’nin Taliban’la kesin bir anlaşmaya varmadığını gösteriyor.” şeklinde konuştu.

Son olarak ABD’nin Afganistan’daki hedefinin kalıcı barışın sağlanması olmadığını öne süren Ekinci, “ABD’nin gerçek amacı Afganistan’da barış ve huzurun sağlanması olsaydı, bu yıllar önce de gerçekleştirilebilirdi. Böyle bir istek, ABD’nin Türkiye ve Pakistan’la birlikte hareket etmesi ve onların hassasiyetlerini anlamasıyla mümkün olabilirdi. Ancak Suriye’de Türkiye’nin güvenliğini tehdit eden terör örgütlerine destek veren ve Pakistan’a çeşitli yollarla baskı yapan Washington’un Afganistan’da barışın sağlanması gibi bir beklentisi bulunmuyor. Zira ABD’nin son 25 yıldır uyguladığı ‘Dünyayı Kaosla Yönetme Stratejisi’nden vazgeçmediğini biliyoruz.” açıklamasında bulundu.

Melik YİĞİTEL (Gazeteci-24 TV Ankara Temsilcisi)

Gazeteci Melik Yiğitel, ABD’nin çekilme planının belirsizliğini koruduğunun altını çizerek “Bir yandan görüşmeler devam ederken; diğer yandan da Afganistan’ın ABD Güçleri Komutanı General Nicholson, Rusya’yı Taliban’a destek vermekle suçluyor. Neticede Amerikalılar hem anlaşma isteyip hem de Taliban’ı ve Rusya’yı suçlamaya devam ediyor. Bu da ortada ikircikli bir durumun bulunduğu anlamına geliyor.”  yorumunu yaptı.

ABD ve Taliban’ın kesin bir anlaşmaya varmasının kolay olmadığını; çünkü iki tarafın da önemli beklentiler içerisinde olduğunu ifade eden deneyimli gazeteci, “Taliban, Afganistan’ın yönetiminde söz sahibi olmak istiyor. İşgalden sonra Afganistan’da kurulan siyasal sistem ise buna müsaade etmiyor. Dolayısıyla kısa vadede bir ateşkes süreci yaşansa da nihai çözüm, Kabil’in ikna edilmesi yoluyla anayasanın değiştirilmesinden geçiyor. Devamında da Taliban’ın parti kurarak seçimlere girmesi ve sandıktan çıkan sonuçlara saygı duymayı öğrenmesi gerekir.” dedi.

Günümüzde hala Taliban’a bağlı silahlı örgütlerin bulunduğunu da sözlerine ekleyen Yiğitel, ABD’nin hem Suriye’de hem de Afganistan’da köşeye sıkışmışlık durumundan kurtulmaya çalıştığını ve bu sebeple de süreci geciktirdiğini iddia ederek kalıcı barışın pek mümkün olmadığını belirtti.

Bu çalışmayla ilgili görüşlerinizi, eleştirilerinizi ve varsa ilgili bilgi, belge, fotoğraf vb. materyalleri yandaki butona tıklayarak bizimle paylaşabilirsiniz.

Özge ELETEK
Özge ELETEK
Özge Eletek 1999 yılında İzmir’de doğdu. İlk ve orta öğretim hayatını İzmir’de tamamlayan Eletek, 2017 yılında Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nü kazandı. Çeşitli düşünce kuruluşlarında birçok konferans ve seminere katılan Eletek, Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi’ndeki stajını sürdürmektedir.

BİZİ TAKİP EDİN

3,008BeğenenlerBeğen
227TakipçiTakip Et
2,477TakipçiTakip Et
267AbonelerAbone

ÖNE ÇIKANLAR

ANKASAM e-Bülten

e-Bültenimize abone olarak çalışmalarımızdan anında haberdar olabilirsiniz