ABD-AB Arasında İran “Engelleme” Krizi

Avrupa Birliği (AB), Avrupa menşeli firmaların zararlarının önlenmesi ve İran’la olan nükleer anlaşmanın korunması amacıyla 1996 yılına ait “Engelleme Mevzuatı”nı yeniden yürürlüğe koyduğunu duyurdu. ABD yaptırımlarına uyan Avrupalı şirketlerin cezalandırılmasını öngören yasanın yaratacağı etki ise henüz bilinmiyor.

Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM), Brüksel’in Washington’a meydan okuyan bu hamlesini ve yaratacağı etkileri, alanının önde gelen uzman ve akademisyenlerinin görüşleriyle dikkatlerinize sunmaktadır.

Prof. Dr. Mustafa Nail ALKAN (ANKASAM Avrupa Birliği Danışmanı)

Prof. Dr. Nail Alkan, ABD’nin hem Türkiye hem de AB ile sorunlar yaşadığını belirterek Ankara’nın önümüzdeki süreçte Brüksel’i destekleyeceği iddiasında bulundu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Eylül ayı sonunda Almanya’ya yapacağı ziyarete işaret eden Alkan, Türkiye’nin Almanya’yla ve dolayısıyla da AB’yle daha yakın bir işbirliği geliştireceğini dile getirdi. Alkan, “ABD son derece agresif bir politika yürütüyor. Birlik de ‘ABD kendi çıkarlarının peşinde koşuyorsa, biz de kendi çıkarlarımızı savunacağız’ diyor. Dolayısıyla Brüksel ve Washington arasında o eski dostluk ve müttefiklik kalmamıştır.” sözleriyle uluslararası konjonktürdeki dengelerin değiştiğine işaret etti. Türkiye’nin kendi bölgesinde yeni bir alternatif bulmaya mecbur olduğunu kaydeden Alkan, Ankara’nın da İran konusunda çizeceği yol haritasına bir an önce karar vermesi gerektiğini sözlerine ekledi.

Uluç ÖZÜLKER (Emekli Büyükelçi)

Emekli Büyükelçi Uluç Özülker, AB’nin İran ambargosu karşısında devreye soktuğu Engelleme Mevzuatı hakkında yaptığı değerlendirmede, Trump’ın iç politikada sıkıştıkça ambargo konusunu gündeme getirdiğini söyledi. Washington’un İran’da rejim değişikliği yaşanmasını arzuladığını kaydeden Özülker, rejimin sanıldığı kadar kolay değişmeyeceğini ve bu nedenle de işin bir bilek güreşine döndüğünü ifade etti.

AB Dışişleri ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini’ye atıf yaparak onun İran’a yönelik yaptırımlara AB’nin katılmayacağını; ancak Avrupalı şirketlerin kendi menfaatleri doğrultusunda hareket edeceğini belirttiği açıklamasını hatırlatan Özülker, “AB’nin yaptırımları topyekûn reddetme kararı alarak yola çıkabileceğini düşünmüyorum. Yine de örgütün ABD’yle yeni bir ihtilafın içine girdiğini görmemiz gerekiyor.” dedi.

Özülker, ABD’nin aldığı ambargo kararının uluslararası bağlayıcılığı olmadığını vurgulayarak “Bu Amerika’nın ‘Ben güçlüyüm’ diyerek attığı bir adımdır.” dedi. Ayrıca Özülker, Washington’un tutumunu ABD’de 6 Kasım’da gerçekleşecek olan ara seçimlerle de ilişkilendirerek yaptırımları, Trump’ın kendisini kurtarmak için uyguladığı tedbirler olarak yorumladı. Türkiye’nin başka ülkelerle yakınlaşması ve yeni dostluklar oluşturması gerektiğini kaydeden Özülker, “Güvenilmez bir Amerika karşısında Türkiye ve diğer ülkelerin yapacağı başka bir şey yoktur.” açıklamasında bulundu.

Prof. Dr. Aziz KONUKMAN (Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi-İktisat)

Prof. Dr. Aziz Konukman, Washington’un birçok alanda belirsiz bir siyasetin içine girdiğini söyleyerek “yerleşik düzen” in bu duruma nasıl izin verdiğinin de tartışmalı olduğunu kaydetti. Konukman, “Başkanlar değişse bile yerleşik düzenin dışına çıkılmazdı. Trump, bütün bu teamülleri altüst etti. Hatta seçim kampanyasında verdiği sözleri de tutarak işi bir adım daha ileriye taşıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

AB’nin “Engelleme Mevzuatı”nı yeniden yürürlüğe koymasıyla ilgili gelişmeyi de doğru bir adım olarak yorumlayan Konukman, AB’nin İran’la ilişkileri bozmasının mantıklı olmadığını dile getirdi. İlerleyen süreçte hem AB’nin hem de Türkiye’nin benzer bir İran politikası uygulayacağını ifade eden Konukman, “Birliğin ve Türkiye’nin vergilere karşı tutumları da benzerlik gösteriyor; lakin bu politikalar, AB için sürdürülebilir olsa da Türkiye için sürdürülebilir görünmemektedir.” diyerek ekonomik belirsizliklerin dış politika hamlelerinde daha dikkatli adımlar atmayı gerektirdiğine işaret etti. Konukman, “Türkiye bir kriz sürecinden geçiyor. İlk defa kalkınma planı olmadan orta vadeli program açıklandı. Yola IMF’li (International Monetary Fund /Uluslararası Para Fonu) mi yoksa IMF’siz mi devam edileceği belirsizliğini koruyor. Türkiye’den bir heyetin ABD’ye gidip gelmesi bile etkili olmadı.” dedi. Beyaz Saray’ın siyah-beyaz bir tablo istediğini belirten Konukman, İran’a daha önce uygulanan ambargoyu da hatırlatarak o dönemde komşuluk ilişkilerine istinaden esneklik sağlandığını ve dış ticaretin devam ettiğini; ancak şimdiki yaptırımların etkisinin daha farklı olacağını söyledi.

Dr. Ozan ARSLAN (İzmir Ekonomi Üniversitesi-Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler)

Dr. Ozan Arslan, AB’nin Engelleme Mevzuatı tepkisinin anlaşılabilir bir şey olduğunu ifade ederek birliğin ölçülü bir yaklaşım sergilediğini dile getirdi. Ayrıca Arslan, AB’nin Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nı (KOEP) kurtarmak için elinden geleni yaptığını ve buna rağmen Trump’ı ikna edemediğini söyledi.

Arslan, Temmuz ayı içerisinde AB Komisyonu Başkanı Jean Claude Juncker ve Avrupa Konseyi Başkanı Donald Tusk’ın, Pekin ve Tokyo’ya gerçekleştirdikleri ziyaretleri de hatırlatarak Brüksel’in ticari anlamda Wasihington’a alternatif arayışına yöneldiğini öne sürdü. Birliğin buradaki amacının kendi çıkarlarına zarar verilmesi halinde, ABD’ye bedel ödetebilecek güçte olduğunu göstermek olarak yorumlayan Arslan, “AB’de gerekirse ABD’ye bedel ödetme fikri hakim.” dedi.

Trump yönetiminin İran’ı hedef tahtasına koyan yaklaşımından sadece AB’nin değil, Türkiye ve Rusya’nın da rahatsız olduğunu ifade eden Arslan, Rusya da değişik şekillerde sıkıştırılmak isteniyor değerlendirmesinde bulunarak Noviçok olayını hatırlattı.

Arslan, Beyaz Saray’ın son dönemde hayata geçirmeye çalıştığı projelerin pek çoğunda başarılı olamadığını ve AB ile Rusya’nın ABD’nin gücünü dengelemek amacıyla ittifak yapabileceğini iddia etti. Örnek olarak Moskova-Ankara yakınlaşmasını gösteren ve Rusya ile Türkiye’nin anlaşamadığı noktalar bulunmasına rağmen; tarafların Astana Süreci sayesinde asgari müştereklerde uzlaşılabildiğinin altını çizen Arslan, İran yaptırımları karşısında, Çin ve AB’nin de Türkiye ile Rusya’nın yanında konumlanabileceğini sözlerine ekledi. ABD’nin her istediğini yapabileceğini kabullenmenin hatalı bir yaklaşım olduğunu dile getiren Arslan, “Türkiye’ye dış politikasında yeni bir alan doğuyor. Bölgesel güç olması nedeniyle Türkiye, muteber bir aktör olarak görülüyor. Üstelik İran ve Türkiye belli alanlarda sorun yaşasa da başka kulvarlarda işbirliğini de sürdürebiliyor. Bu açıdan Türkiye, küresel aktörlerin takdirini kazanıyor.” açıklamasında bulundu.

Hüseyin GÖKÇE (Dünya Gazetesi-Ankara Haber Müdürü)

Hüseyin Gökçe, Ankara’nın ekonomik anlamda ciddi bir çıkmaz içinde olduğunu ifade ederek Türkiye’nin ekonomi ve enerji anlamında İran ambargosundan etkileneceğini söyledi. Bu bağlamda Gökçe, “Ambargo, Türkiye’ye etkisini kur üzerinden gösterebilir. Bu da uzun vadede tüketimi ve enflasyonu etkileyebilir.” dedi. ABD’nin İran’a yönelik ambargosunun tüm bölgeyi etkileyeceğini savunan Gökçe, özellikle doğalgaza yönelik ihtiyacın sıkıntı oluşturacağını ve bu nedenle AB’nin bu tavrını doğal bulduğunu ifade etti.

Bu çalışmayla ilgili görüşlerinizi, eleştirilerinizi ve varsa ilgili bilgi, belge, fotoğraf vb. materyalleri yandaki butona tıklayarak bizimle paylaşabilirsiniz.

BİZİ TAKİP EDİN

2,791BeğenenlerBeğen
103TakipçilerTakip Et
1,724TakipçilerTakip Et
210AbonelerAbone

ÖNE ÇIKANLAR

Macron’un Geri Adımı Protestoları Durdurmaya Yeter mi?

4 Aralık 2018 tarihinde Fransa Başbakanı Eduard Philippe’in akaryakıt zamlarının 6 ay süreyle askıya alındığını...

Tacikistan’daki Rogun Hidroelektrik Santrali: Jeopolitik Rekabetten Ekonomik İşbirliğine

16 Kasım 2018 tarihinde Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, Rogun Hidroelektrik Santrali’nin (HES) 600 megavat (MW)...

İdlib Mutabakatı’nda Son Durum: Tamam mı Devam mı?

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Arjantin’deki G-20 Zirvesi’nde...

ANKASAM e-Bülten

e-Bültenimize abone olarak çalışmalarımızdan anında haberdar olabilirsiniz